ၶူဝ်းၶွင်ထၢတ်ႈ ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ

ၼႂ်းၵၢၼ်ႁူမ်ႈပွင်း ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉၼၼ်ႉ cyclohexanone ၼႆႉပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၵၢင်ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈယဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢင်ႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇထၢတ်ႈလၢႆလၢႆဢၼ်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈပွင်းဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ ဢၼ်မီးၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ထၢတ်ႈ cyclohexanone ၼႆႉ ၸၢင်ႊပဵၼ် ႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈ cyclohexanol ဢၼ်တေၸၢင်ႊ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢွၵ်ႇသီႇၵျိၼ်ႇ ပဵၼ်မႃး ဢႅတ်ႉသိတ်ႉ cyclohexanoic ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထၢတ်ႈပွင်းၸိူဝ်းၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈတႃႇ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈၵၢင် ယႃႈယႃ လႄႈ ထၢတ်ႈဢၼ်လီ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး ထၢတ်ႈ cyclohexanone ၼႆႉ ၸၢင်ႊၶူၼ်းၶဝ်းလေႃးၵၼ်သေ ပဵၼ်မႃး ထၢတ်ႈ cyclohexanone oxime ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်း တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ caprolactam ဢၼ်ပဵၼ် ၶူဝ်းၵုၼ်ႇ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၼၢႆႇလူၼ်ႇ-6 ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇယႃႈယႃၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ယႃႈယႃ cyclohexanone သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈယႃႈယႃ ဢၼ်မီးၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ယႃႈယႃလၢႆလၢႆမဵဝ်း။ မၼ်းၸၢင်ႈၶဝ်ႈပႃးၼႂ်း လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇထၢတ်ႈလၢႆလၢႆဢၼ်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈပွင်း ဢၼ်မီးၵႃႈၶၼ်ယႃႈယႃ။ တူဝ်ယၢင်ႇမၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ လွင်ႈႁူမ်ႈပွင်း ယႃႈယႃၶႃႈမူင်ႈမႅင်း၊ ယႃႈယႃ ဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈ သဵၼ်ႈလိူတ်ႈႁူဝ်ၸႂ် လႄႈ ယႃႈယႃ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းယႂ်ႇၼၼ်ႉ ယႃႈယႃ cyclohexanone ၼႆႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈၵၢင် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး၊ ယႃႈယႃ cyclohexanone ၼႆႉၸၢင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈတွၼ်ႈတႃႇတေႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်တေပဵၼ်မႃးဢွၼ်တၢင်းတွၼ်ႈတႃႇ ယႃႈယႃမၢင်ၸိူဝ်း၊ ဢၼ်ၸၢင်ႈဢဝ်ထၢတ်ႈသေ လႅၵ်ႈလၢႆႈပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ယႃႈယႃၵမ်းလိုၼ်းသုတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းမွၵ်ႇ လႄႈ ၼမ်ႉမၼ်းမွၵ်ႇၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ထၢတ်ႈ Cyclohexanone ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶိူင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၵၢင်။ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈဢၢႆႁွမ် လၢႆလၢႆမဵဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢၢႆႁွမ် မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇမႆႉ ၵမ်ႈၽွင်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈ cyclohexanone ၼႆႉ ၸၢင်ႊတုမ်ႉတွပ်ႇၵၼ်တင်း ထၢတ်ႈပွင်းတၢင်ႇဢၼ်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢၢႆႁွမ် ဢၼ်မီးဢၢႆႁွမ် ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် ၼႂ်းၶိူင်ႈၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်၊

တီႈၼႂ်းႁူင်းၵၢၼ် ၶိူင်ႈသႂ်ႇသီ လႄႈ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း cyclohexanone ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶိူင်ႈယွမ်ႉသီ လႄႈ ၶိူင်ႈမူၼ်ႉမႄး ၶိူင်ႈယွမ်ႉသီ ၼႆယဝ်ႉ။ မၼ်းၸၢင်ႈယႃႉပႅတ်ႈ ၼမ်ႉယႃႈ လႄႈ ၼမ်ႉယၢင်လၢႆလၢႆမဵဝ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈလႆ လႄႈ လွင်ႈၸပ်းၵၼ် ၶွင် ၶိူင်ႈႁူမ်ႇဝႆႉၼၼ်ႉ လီမႃး။ တူဝ်ယင်ႇ - တီႈၼႂ်း ၶိူင်ႈသႂ်ႇၼိူဝ်လူတ်ႉၵႃး၊ ၶိူင်ႈသႂ်ႇၼိူဝ်ႁူင်းၸၢၵ်ႈ လႄႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇပလၢတ်ႉသတိတ်ႉၸိူဝ်းၼႆႉ cyclohexanone ၼႆႉ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶိူင်ႈယွမ်ႉ တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈႁဵတ်းသၢင်ႈလႄႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ၶိူင်ႈသႂ်ႇသီၼၼ်ႉ တိူဝ်းတွၼ်းမႃးယူႇယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉဢမ်ႇၵႃး၊ cyclohexanone ၼႆႉ ၸၢင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ယၢင်ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီလႄႈ polymers လူၺ်ႈလွင်ႈႁူမ်ႈႁွမ်းၵၼ်တၢင်း monomers တၢင်ႇဢၼ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလႆႈမႃး ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ယၢင်ယၢင်ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ယႃႈယႃ cyclohexanone ပဵၼ်ၶိူင်ႈၸွႆႈထႅမ် တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ယၢင်ယၢင်။ ၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ယၢင်ယၢင် လီလိူဝ်မႃးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶူဝ်းၶွင် ယၢင်ယၢင် ၶၢမ်ႇလႆႈ လွင်ႈလူႉလႅဝ် လႄႈ လွင်ႈမႆႈ။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မၢၵ်ႇလေႃႉ လႄႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈႁူမ်ႇယၢင် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၸၢင်ႊၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ ထၢတ်ႈ cyclohexanone ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶိူင်ႈထႅမ်သႂ်ႇ တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ယၢင်ယၢင် ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီလိူဝ်မႃး။

ပိၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈ မၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ ၵႂၢင်ႈၶႂၢင်သေတႃႉ ယႃႈယႃ cyclohexanone ၼႆႉ မၼ်းၸၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈလႆႈ လႄႈ မၼ်းၸၢင်ႈမႆႈလႆႈ လႄႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်းလႄႈ လွင်ႈသိမ်းဝႆႉမၼ်းၼၼ်ႉ လူဝ်ႇလႆႈၾၢင်ႉသတိ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈမၼ်း ႁၢဝ်ႈႁႅင်းတေႉတေႉ။ ဢၢႆႊထၢတ်ႈ cyclohexanone ၼႆႉ မၼ်းႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၸႂ်လမ်သေ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွတ်ႇလူမ်းထူၺ်ႈၸႂ် လႄႈ တႃ ၸႂ်လမ်။ ၵွပ်ႈၼၼ် ၽွင်းၸႂ်ႉတိုဝ်းၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီသႂ်ႇၶိူင်ႈႁႄႉၵင်ႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇတိူဝ်ႉၺႃး ၼိူဝ်ႉၼင် လႄႈ တႃသေဢမ်ႇၵႃး ႁႂ်ႈလူမ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇလီလီ။ တီႈသိမ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီဝႆႉ သၢႆႇၵူဝ်ႇႁႅၵ်ႉသၼူဝ်ႇ ႁႂ်ႈပိၵ်ႉဝႆႉ လႄႈ ႁႂ်ႈၵႆယၢၼ် တီႈဢၼ် ၾႆးမႆႈ လႄႈ တီႈဢၼ် မႆႈသုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။