N-Propanol - ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ဢၼ်ပဵၼ်ထၢတ်ႈ ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ

ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ၶေးမီးၼၼ်ႉ n-propanol ၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၵၢင် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ထၢတ်ႈပွင်းလၢႆလၢႆမဵဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ဢႅၵ်ႉၵရီႇလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ၊ ထၢတ်ႈၸိူဝ်းၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းၵၼ် ၵႂၢင်ႈၵႂၢင်ႈၶႂၢင်ၶႂၢင် တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ၊ မိူၼ်ၼင်ႇ ဢႅၵ်ႉၵရီႇလိၵ်ႉဢႅတ်ႉသိတ်ႉ လႄႈ ဢႅတ်ႉသတႃႇမၼ်း ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင်ၵဝ်ႇ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈသႂ်ႇ လႄႈ ၶိူင်ႈၸပ်း ဢၼ်ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီ၊ propyl acetate ၼႆႉ ၵႆႉၸႂ်ႉတိုဝ်း ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ဢေႃႇၵႅၼ်းၼိၵ်ႉ လႄႈ ၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈယွမ်ႉသီ ႁႂ်ႈပဵၼ် ၶိူင်ႈယွမ်ႉသီ ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၼၵ်း သုင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ n-propanol ၼႆႉ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉမၼ်း လူႉလႅဝ်သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပရူဝ်ႇပိၼ်ႇ ဢၼ်ပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ပလၢတ်ႉသတိတ်ႉ ပရူဝ်ႇပိၼ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇယႃႈယႃၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း n-propanol သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၶိူင်ႈယႃႈယႃ ဢၼ်မီးၼႂ်းၵႄႈၵၢင် ယႃႈယႃလၢႆလၢႆမဵဝ်း။ မိူၼ်ၼင်ႇ ယႃႈယႃ probenecid ဢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းတႃႇယူတ်းယႃ တၢင်းပဵၼ်ၵႅၼ်ႇသႃႇၼၼ်ႉ မီး n-propanol ဢၼ်ပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ၵၢင် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမၼ်း၊ ယႃႈယႃ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ တၢင်းပဵၼ် ၶႆႈဝတ်းယႂ်ႇၼၼ်ႉၵေႃႈ လႆႈပိုင်ႈဢိင် n-propanol ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇမၼ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ n-propanol ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈယွမ်ႉသီ တႃႇယႃႈယႃ ပိူင်လူင်မၼ်း တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ယႃႈယႃ သမ်း လႄႈ ၼမ်ႉယႃႈ ဢၼ်ၵိၼ် ၼႂ်းသူပ်း။ မၼ်းၸၢင်ႈယႃႉပႅတ်ႈ ၶူဝ်းၶွင်ယႃႈယႃ ဢၼ်ဢမ်ႇပေႃးၸိုမ်းလႆႈလီၼၼ်ႉ တင်းၼမ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ယႃႈယႃ မီးလွင်ႈၼိမ်သဝ်း လႄႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ ၼႂ်းတူဝ်ၸႂ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ၼႂ်းၶိူင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈၼႃႈတႃ လႄႈ ၶိူင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈတူဝ်ၵဝ်ႇ ႁၢင်ႈလီၼၼ်ႉ n-propanol ၼႆႉ ၵႆႉၸႂ်ႉတိုဝ်း ပဵၼ်ၼမ်ႉယႃႈယွမ်ႉသီ။ မၼ်းၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်မီးဢဵၼ်ႁႅင်း ဢၢႆႁွမ် လႄႈ သီလၢႆလၢႆဢၼ် ၸိုမ်းဢွၵ်ႇလႆႈလီလီသေ ၸွႆႈႁႂ်ႈၶူဝ်းၶွင်ၸိူဝ်းၼႆႉ ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ ၼႂ်းၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉ လီလိူဝ်မႃး။ မိူၼ်ၼင်ႇ ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ်ၼၼ်ႉ n-propanol ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶိူင်ႈယွမ်ႉ တႃႇႁႂ်ႈ ၶူဝ်းၶွင် ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ၽႄႈၸွတ်ႇၵႂႃႇ ႁႂ်ႈၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉမၼ်းမဵၼ် ဢႃႇယုယၢဝ်း လႄႈ ၼိမ်သဝ်းလႆႈ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ ယႃႈယႃ n-propanol ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ တႃႇႁဵတ်းလွင်ႈမူတ်းသႂ် လႄႈ တႃႇၶႃႈမႅင်း တီႈႁူင်းယႃ၊ မၼ်းမီးၽွၼ်းလီၶႃႈမႅင်းပႅၵ်ႉတီးရီးယႃးလီသေ ၸၢင်ႈၶႃႈႁႅမ်လႆႈ မႅင်းပႅၵ်ႉတီးရီးယႃး လႄႈ မႅင်းဝၢႆးရၢတ်ႉသ် လႆႈလီငၢမ်းသေဢမ်ႇၵႃး မီးလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ ၵၢင်ၵၢင် ဢမ်ႇၵိုတ်းဝႆႉ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၵိုတ်းဝႆႉ ဝၢႆးသေၸႂ်ႉတိုဝ်းယဝ်ႉ။

တီႈၼႂ်း ၶိူင်ႈႁဵတ်းလွင်ႈမူတ်းသႂ် လႄႈ တီႈႁူင်းၵၢၼ် ၼမ်ႉမၼ်းၸၢၵ်ႈၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း n-propanol သေ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ၼမ်ႉမၼ်းႁႄႉၵႃး။ မၼ်းမီးလွင်ႈယွမ်ႉသီ လႄႈ ၼမ်ႉမၼ်းလီ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလွင်ႈၶူၼ်းၶဝ်း ၼႂ်းပိူင်ႁႄႉၵႃး ယွမ်းလူင်းလႆႈလီငၢမ်းသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈႁႄႉၵႃး ႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈလီလိူဝ်မႃး။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ n-propanol ၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶိူင်ႈသႂ်ႇၼမ်ႉမၼ်း ၼႂ်းၼမ်ႉမၼ်း ဢၼ်ဢဝ်လေႃးၵၼ်ဝႆႉၼၼ်ႉ တႃႇႁႂ်ႈ ၼမ်ႉမၼ်းၸၢၵ်ႈ တေမႆႈလႆႈလီလိူဝ်မႃး။ မိူၼ်ၼင်ႇ ပေႃးဢဝ် n-propanol သႂ်ႇၼႂ်းၼမ်ႉမၼ်းၸၢၵ်ႈ ဢိတ်းဢွတ်းၸိုင် ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်ႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈတူၵ်း လႄႈ လွင်ႈမႆႈမၼ်း လီမႃးသေဢမ်ႇၵႃး တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢၢႆႊထၢတ်ႈ ဢၼ်ဢွၵ်ႇမႃးၼၼ်ႉ ယွမ်းလူင်းၵႂႃႇ။

ၼမ်ႉၵတ်ႉထၢတ်ႈ n-propanol ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈမၼ်းပဵၼ် ၶူဝ်းၶွင်ထၢတ်ႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ။ မၼ်းမီးလွင်ႈယွမ်ႉသီလီသေ ၸၢင်ႈဢဝ်ၼမ်ႉ၊ တီႈဢၼ်မီး 97.2°C လႄႈ တီႈၸိူမ်ႈ -127°C ၼၼ်ႉ n-propanol ၼႆႉ ပေႃးမႃးၼိူင်းၵၼ် မၼ်းမီးၵွင်ႉဢေႇသေတႃႉ ပေႃးမီးၼမ်ၼႆ ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ တႃ၊ ၵွပ်ႈၼၼ် ၽွင်းၸႂ်ႉတိုဝ်းလႄႈ သိမ်းဝႆႉၼၼ်ႉ ထုၵ်ႇလီသႂ်ႇၶိူင်ႈႁႄႉၵင်ႈ ဢၼ်ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေဢမ်ႇတိူဝ်ႉၺႃး ၼိူဝ်ႉၼင် လႄႈ တႃသေဢမ်ႇၵႃး ႁႂ်ႈလူမ်းၶဝ်ႈဢွၵ်ႇလီလီ။