ပရီးမီးယႃး - ၸၼ်ႉၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ တၢႆႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉသၽဵတ်ႉ: လွင်ႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ - ဢိၼ်ႇၵျိၼ်ႇၼီႇယႃႇ တႃႇၽွၼ်းလီ ဢၼ်လီသုတ်း
ၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း
ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ တၢင်းၵိၼ်တူဝ်သတ်းၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ တၢႆႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉၾႅတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ထၢတ်ႈဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ ဢၼ်ၼိုင်ႈ။ မၼ်းႁဵတ်းပဵၼ် ငဝ်ႈတိုၼ်း ထၢတ်ႈၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ လႄႈ ထၢတ်ႈၽွတ်ႉသၽႃးရႅတ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ထၢတ်ႈသွင်ဢၼ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ လႄႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ ၶွင် တူဝ်သတ်း၊ ထၢတ်ႈၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇၼႆႉ လမ်ႇလွင်ႈတႃႇ ႁဵတ်းႁႂ်ႈလုပ်ႇ ၵႅၼ်ႇၶႅင်၊ ပေႃးဢဝ် ထၢတ်ႈ ၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉသၽဵတ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉသုင် - ၸၼ်ႉသုင် ႁဝ်းၶႃႈ မႃးသႂ်ႇၼႂ်း ၽွၼ်ႉ တၢင်းၵိၼ် တူဝ်သတ်းၼႆၸိုင် ၸဝ်ႈႁႆႊၸဝ်ႈၼႃးၶဝ် ၸၢင်ႊႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပၢႆးယူႇလီ တူဝ်သတ်းၶဝ် တင်းမူတ်း၊ မၼ်းၸွႆႈႁႄႉၵင်ႈပၼ် လွင်ႈထၢတ်ႈထၢတ်ႈ ဢမ်ႇတဵမ်ထူၼ်ႈ လူတ်းယွမ်းပၼ် လွင်ႈဢမ်ႇတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ တီႈလုပ်ႇသၼ်လင် လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ လွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈ တၢင်းၵိၼ် မီးၽွၼ်းလီ လိုၼ်းသုတ်းမႃး ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼိူဝ်ႉ ၼမ်ႉၼူမ်း လႄႈ ၶႆႇ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ လီလိူဝ်မႃး။
ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တၢင်းၵိၼ်ၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉၾႅတ်ႉ ၼႆႉ မၼ်းလမ်ႇလွင်ႈတေႉတေႉ။ ၵႆႉဢဝ်ႁဵတ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉၼဵင်ႈၶူမ် ၼႂ်းၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ႁဵတ်းၶဝ်ႈမုၼ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၶဝ်ႈမုၼ်း၊ ပေႃးဢဝ် ၼမ်ႉမၼ်း ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် (sodium bicarbonate) မႃးႁူမ်ႈၵၼ် ၼႂ်းၽွင်ၶဝ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်ၶဝ်ႈမုၼ်းၼႆၸိုင် ပေႃးမႆႈမႃး မၼ်းတေလႆႈ လွင်ႈတုမ်ႉတွပ်ႇ ထၢတ်ႈသေ တေဢွၵ်ႇမႃး ၵႅတ်ႉသ် ၵႃႇပုၼ်ႇတၢႆႇဢွၵ်ႇသၢႆႉ။ ၵႅတ်ႉသ်ၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽွင်ၶဝ်ႈမုၼ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်ၶဝ်ႈမုၼ်း ၶိုၼ်ႈမႃးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽွင်ၶဝ်ႈမုၼ်း ဢၼ်မဝ်မၢင် ဢၼ်ၽူတ်းၽူတ်း လႄႈ ဢၼ်မီး ၼမ်ႉၼၵ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈႁဵတ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈႁႄႉၵင်ႈ တၢင်းၵိၼ် ၼႂ်းၵၢၼ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းမၢင်လွင်ႈသေ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် ႁႂ်ႈၶၢဝ်းယၢမ်း - ဢသၢၵ်ႈ ၶူဝ်းၶွင်တၢင်းၵိၼ်မၢင်ဢၼ် ၶၢဝ်းယၢဝ်း လူၺ်ႈ ႁႄႉႁၢမ်ႈ လွင်ႈၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ လွင်ႈလူႉလႅဝ် - ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တူဝ်မီးၸႂ်လဵၵ်ႉၼွႆႉ ပဵၼ်မႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်း ၼႂ်းတၢင်းၵိၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ႁႂ်ႈမၼ်းထုၵ်ႇမႅၼ်ႈၸွမ်း ပိူင်ႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ႁႂ်ႈမၼ်းလွတ်ႈၽေး တႃႇၵိၼ် လႄႈ ဢမ်ႇႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢႃႇႁႃႇရ တၢင်းၵိၼ် လူႉလႅဝ်။
ၼႂ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ထၢတ်ႈၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ တၢႆႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉသၽေႃး ပဵၼ်ၽုၼ်ႇထၢတ်ႈ ဢၼ်မီးထၢတ်ႈၽွတ်ႉသၽႃးရႅတ်ႉ - ၼမ်။ ထၢတ်ႈ Phosphorus ၼႆႉပဵၼ်ထၢတ်ႈဢႃႇႁႃႇရဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈဢၼ်ၼိူင်ႈၼ်ႂးၵႃႈတၢင်းၼမ်ဢၼ်လူဝ်ႇတွၼ်ႈတႃႇတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇယ်ႂႇသုင်မႃးၼၼ်ႉသေ မၼ်းလဵၼ်ႈပဵၼ်တွၼ်ႈဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈၼ်ႂးတၢင်းႁဵတ်းတၢင်းသၢင်ႈဢၼ်ၵဵဝ်ႇလူၺ်ႈလွင်ႈတူင်ႉၼိုင်တူဝ်ၶိင်းတၢင်းၼမ်၊ ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈႁဵတ်းတၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်သၢႆလႅင်း၊ လွင်ႈသူင်ႇဢဵၼ်ႁႅင်း လႄႈ လွင်ႈႁၢၵ်ႈမၼ်းၶိုၼ်ႈယ်ႂႇမႃးၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ တၢႆႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉသၽေႃး ဢၼ်ပဵၼ် ၸၼ်ႉသုင်သုတ်း ၶွင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ပၼ် ငဝ်ႈတိုၼ်း ၽွတ်ႉသၽႃးရႅတ်ႉ ဢၼ်တူၼ်ႈမႆႉ လႆႈငၢႆႈငၢႆႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁၢၵ်ႈမၼ်း ၵႅၼ်ႇၶႅင် တူၼ်ႈမႆႉ ဢွၵ်ႇမႃး ၸဝ်ႉၸဝ်ႉ လႄႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မွၵ်ႇ လႄႈ မၢၵ်ႇမၼ်း လီမႃး။ ဢဝ်ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ တီႈၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၵူႊမဵဝ်းမဵဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ် တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ႁၢင်ႈလီ ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ထုၵ်ႇမႅၼ်ႈ တႃႇလိၼ် ဢၼ်ဢမ်ႇမိူၼ်ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လူၺ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈလိၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ လႄႈ ဢႃႇႁႃႇရ မီးၼမ်မႃးၼၼ်ႉသေ ၸွႆႈႁႂ်ႈၸဝ်ႈႁႆႊၸဝ်ႈၼႃးၶဝ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈလႆႈၼမ်လိူဝ်မႃးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈၶူဝ်းၶွင်ၶဝ် ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇမႃး။
ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉမူတ်းသႂ်ၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ထၢတ်ႈၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉသၽဵတ်ႉ တႃႇမႄး pH ၼမ်ႉ လႄႈ တႃႇဢဝ်ဢွၵ်ႇ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ဢမ်ႇမူတ်းသႂ် ၵမ်ႈၽွင်ႈ။ မၼ်းၸၢင်ႈႁဵတ်းပဵၼ် ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ် ဢၼ်ၸွႆႈထႅမ် ႁႂ်ႈ pH ၼႂ်းပိူင်ၼမ်ႉ ၼိမ်သဝ်းလႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလမ်ႇလွင်ႈတႃႇ ႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈၵူၼ်ႇပင်း ၼႂ်းလွတ်ႇၼမ်ႉ လႄႈ ၶိူင်ႈၸႂ်ႉ တႃႇႁပ်ႉၼမ်ႉ တၢင်ႇၸိူဝ်း ဢိၵ်ႇပႃး တႃႇႁႂ်ႈ လၢႆးႁဵတ်းလၢႆးသၢင်ႈ တႃႇႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉမူတ်းသႂ် တၢင်ႇၸိူဝ်း မီးၽွၼ်းလီၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်သေၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ဢၢႆႇယွၼ်ႇႁေႈ ဢၼ်မီးၼႂ်းၼမ်ႉ မိူၼ်ၼင်ႇ လဵၵ်းလႄႈ မႃႇၵႃႇၼီႇၸီႇ ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ တုမ်ႉတွပ်ႇသေ ပဵၼ်မႃး ၼမ်ႉဢၼ်ဢမ်ႇၸိုမ်းလႆႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈဢဝ် လွင်ႈၶူၼ်းၶဝ်း ဢွၵ်ႇလႆႈငၢႆႈငၢႆႈသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၼမ်ႉလီမႃး။
ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ
| ၸိုဝ်ႈၶူဝ်းၶွင် | ၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ တၢႆႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉသၽဵတ်ႉ | |||||||||
| ပိူင်တၢႆထၢတ်ႈ | ၵႃႇ(H2PO4)2 | |||||||||
| ၼမ်ႉၼၵ်းမေႃႇလီႇၵျူး | 234.05 ၵရမ်ႇ/မွၵ်ႇ | |||||||||
| ပေႃႇဢွၵ်ႇမႃး | ၽွင်ၶႅပ်းသီၶဵဝ် | |||||||||
| တီႈၸိူမ်ႈ | 109°C | |||||||||
| တၢင်းလႅၼ်ႈ | 2.220 ၵရမ်ႇ/ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ3 | |||||||||
| CAS ဢမ်ႇမီး | 7758 - 23 - 8 ၊ | |||||||||
| မၢႆလပ်ႉ HS | 28352200 | |||||||||
| EINECS NO | 231 - 837 - 1 ၊ | |||||||||
| တၢင်ႇလဝ်ႈၼႃႈၵၢၼ် | ၸႂ်ႉပဵၼ်ၽုၼ်ႇထၢတ်ႈ ၶိူင်ႈထႅမ်လဵင်ႉ ၶိူင်ႈထႅမ်တၢင်းၵိၼ် ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉ | |||||||||
ၽိုၼ်လိၵ်ႈၵုမ်းထိင်းၶိုၵ်ႉတွၼ်း
| ၸိုဝ်ႈၶူဝ်းၶွင် | ၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ တၢႆႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉသၽဵတ်ႉ | ||||||
| ၶူဝ်းၸႂ်ႉ | ၵႃႈၶၼ်ၸၢမ်းတူၺ်း(%) | ||||||
| ၶေႃႈၼမ်း(Ca) | 15.9-17.7 ၊ | ||||||
| ၸိူၵ်ႈ(Pb)၊ ≤ | 0.0002 | ||||||
| ဢႃႇသျိၼ်ႇၼိၵ်ႉ (As)၊ ≤ | 0.0003 | ||||||
| ႁေႈၼၵ်း (Pb)၊≤ ၊ | 0.001 | ||||||
| ၾလူဝ်ႇရီႇ (F)၊≤ | 0.0025 | ||||||
| လွင်ႈမိုၵ်း(60°C 3h)၊≤ | 1.0 | ||||||
| ၸၢမ်းတူၺ်းလွင်ႈၸႅင်ႈလႅင်း | ၵႃႇပုၼ်ႇၼႅတ်ႉ ၸၢမ်းတူၺ်း | ||||||
| ၵႃႇပုၼ်ႇၼႅတ်ႉ | ၸၢမ်းတူၺ်း | ||||||
| ဢႅတ်ႉသိတ်ႉလွတ်ႈလႅဝ်းလႄႈ ၵိူဝ်ၽၢႆႇလင်မၼ်း | ဢွင်ႇပူၼ်ႉပၢင်တွပ်ႇလိၵ်ႈ | ||||||
ၼႂ်းၶေႃႈၵႅပ်ႈမၼ်း
ၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ တၢႆႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉသၽႅတ်ႉ ၸၼ်ႉ Premium - Grade ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ဢဝ်သႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းထူင် ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ သုင်သုတ်း ဢၼ်လူမ်းဢမ်ႇၶဝ်ႈလႆႈ တႃႇႁႄႉၵင်ႈ လွင်ႈၸုပ်ႇၼမ်ႉ လႄႈ လွင်ႈထၢတ်ႈ လူႉလႅဝ် ၽွင်းမိူဝ်ႈ သိမ်းဝႆႉ၊ ၸုမ်းလႂ်ၸုမ်းၼၼ်ႉ လႆႈၸၢမ်းတူၺ်း လီလီငၢမ်းငၢမ်း လူၺ်ႈလၢႆးႁဵတ်းသၢင်ႈ ၵုမ်းထိင်း ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵုမ်ႇထူၼ်ႈ ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈမူတ်းသႂ်၊ ႁူပ်ႉထူပ်းလႄႈ ပူၼ်ႉလိူဝ် ပၵ်းပိူင် ၶိုၵ်ႉတွၼ်း လႄႈ လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ ၸၼ်ႉလုမ်ႈၾႃႉသေ လႆႈလွင်ႈယုမ်ႇယမ် တီႈၵူၼ်းသိုဝ်ႉၶၢႆ တင်းလုမ်ႈၾႃႉ။ ဢမ်ႇဝႃႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ တေႁဵတ်းၵၢၼ် လဵင်ႉတူဝ်သတ်း ဢမ်ႇၼၼ် တၢင်းၵိၼ် ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈၼမ်ႉ မူတ်းသႂ် ၸိူဝ်းၼႆႉ ၶႄႇလ်သီႇယမ်ႇ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉသၽဵတ်ႉ ၸၼ်ႉ Premium - Grade ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ၶိူင်ႈၵႄႈလိတ်ႈ ဢၼ်လီသုတ်း တႃႇတေ ၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် လွင်ႈလူဝ်ႇ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းပၼ် တၢင်းလိူၵ်ႈ ဢၼ်သုင် - ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်ယုမ်ႇယမ်လႆႈ လႄႈ ဢၼ်ၸၢင်ႈႁဵတ်းၵၢၼ်လႆႈ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ ဢၼ်တေၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လွင်ႈဢွင်ႇမၢၼ် ၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ လႄႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉ ၶူဝ်းၶွင် ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။