ၶိုၵ်ႉတွၼ်း - ၸၼ်ႉထၢတ်ႈ ပႃႇတီႇသီႇယမ်ႇ တၢႆႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉသၽဵတ်ႉ: လွင်ႈတႅတ်ႈၼႅတ်ႈ - ႁဵတ်းဝႆႉ တႃႇၽွၼ်းလီ ဢၼ်လီသုတ်း
ၼႃႈၵၢၼ် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇၸႂ်ႉတိုဝ်း
ၼႂ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈပႃႇတီႇသီႇယမ်ႇ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉၾႅတ်ႉၼႆႉ ပဵၼ်ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၵၢပ်ႈပၢၼ်မႂ်ႇယဝ်ႉ။ မၼ်းႁဵတ်းပဵၼ် ၽုၼ်ႇထၢတ်ႈ ဢႃႇႁႃႇရ သွင်ဢၼ်သေ ပၼ်ထၢတ်ႈ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇတူၼ်ႈမႆႉ တေယႂ်ႇသုင် သွင်ဢၼ် ဢၼ်ပဵၼ် ထၢတ်ႈ ပႃႇတီႇသီႇယမ်ႇ လႄႈ ထၢတ်ႈ ၽွတ်ႉသၽႃးရႅတ်ႉ ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ထၢတ်ႈ Potassium ၼႆႉ မၼ်းလဵၼ်ႈပဵၼ် တွၼ်ႈလမ်ႇလွင်ႈ တႃႇၵုမ်းထိင်း လွင်ႈတူင်ႉၼိုင် ၼမ်ႉ ၼႂ်းတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈတွၵ်ႇ သေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၶဝ်ၶၢမ်ႇလႆႈ လွင်ႈႁႅင်ႈ၊ လွင်ႈမႆႈ လႄႈ လွင်ႈၵတ်း ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။ မၼ်းၵေႃႈ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လွင်ႈတူင်ႉၼိုင်ၶွင် ဢႅၼ်ႇၸႆး(မ်)တၢင်းၼမ် ဢၼ်ၶဝ်ႈပႃးၼ်ႂးလွင်ႈႁဵတ်းတၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ဢိင်ၼိူဝ်သၢႆလႅင်းလႄႈ လွင်ႈႁဵတ်းဢွၵ်ႇထၢတ်ႈပရူဝ်ႇတိၼ်း၊ ဢၼ်ပၼ်ႁႅင်းတူၼ်ႈမႆႉတူၼ်ႈမွၵ်ႇတၢင်းမူတ်းၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၽၢႆႇၼိုင်ႈၵေႃႈ ထၢတ်ႈၽွတ်ႉသၽႃးရႅတ်ႉၼႆႉ ဢမ်ႇမီးဢမ်ႇပဵၼ် တႃႇႁၢၵ်ႈမၼ်း တေၶိုၼ်ႈယႂ်ႇ မွၵ်ႇ တေဢွၵ်ႇမၢၵ်ႇ။ လူၺ်ႈလွင်ႈပၼ်ထၢတ်ႈဢႃႇႁႃႇရၸိူဝ်းၼႆႉ ၼႂ်းပိူင်ဢၼ်ၸုပ်ႇၶဝ်ႈလႆႈငၢႆႈငၢႆႈၼၼ်ႉသေ ထၢတ်ႈပႃႇတီႇသီႇယမ်ႇ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇၽွတ်ႉၾႅတ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ၸၼ်ႉသုင်သုတ်း ၶွင်ႁဝ်းၼႆႉ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၼမ်မႃး တေႉတေႉ။ မၼ်းသၢင်ႇတေႃႇတႃႇ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ၵူႊမဵဝ်းမဵဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ မၢၵ်ႇမႆႉမၢၵ်ႇတွၵ်ႇ၊ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်၊ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ လႄႈ မၢၵ်ႇၶဝ်ႈတဝ်ႈၼမ်ႉ ဢၼ်ပဵၼ်ငိုၼ်း ၸိူဝ်းၼႆႉသေ ၸၢင်ႊၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ လူၺ်ႈ ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၽၵ်းယိူဝ်ႈၼၢင်းၶဵဝ်၊
ၼႂ်းၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈပႃႇတီႇသီႇယမ်ႇ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉၾႅတ်ႉ ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ဢၼ်ၵူၼ်းၽုၵ်ႇသွမ်ႈၶဝ် လႆႈၸႂ်တႄႉတႄႉ။ တွၼ်ႈတႃႇ တူၼ်ႈမႆႉ ဢၼ်ၽုၵ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းဢုမ် တူၼ်ႈမွၵ်ႇ ဢၼ်ၸႂ်ႉၼႂ်းႁွင်ႈမၢၼ်ႇ လႄႈ မွၵ်ႇႁၢင်ႈၶိူင်ႈ ၸိူဝ်းၼႆႉ မၼ်းပၼ် ဢႃႇႁႃႇရ ဢၼ်လူဝ်ႇ တႃႇတူၼ်ႈမႆႉ တေယႂ်ႇမႃး ႁႂ်ႈမွၵ်ႇမၼ်း လီမႃး လႄႈ ႁႂ်ႈၶၢဝ်းမွၵ်ႇမၼ်း ယၢဝ်းမႃး။ လူၺ်ႈလွင်ႈႁဵတ်းႁႂ်ႈ ႁၢၵ်ႈမၼ်း ၵႅၼ်ႇၶႅင်ၼၼ်ႉသေ ၸွႆႈႁႂ်ႈတူၼ်ႈမႆႉ ၶိုၼ်ႈယႂ်ႇဝႆးဝႆးသေ ၶၢမ်ႇလႆႈတၢင်းပဵၼ်။ လွင်ႈဢၼ် ထၢတ်ႈ ပႃႇတီႇသီႇယမ်ႇ လႄႈ ထၢတ်ႈ ၽွတ်ႉသၽႃးရႅတ်ႉ ၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၼၼ်ႉၵေႃႈ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ မွၵ်ႇ ဢၼ်မီးသီ လႄႈ မီးဢၢႆႁွမ် လီလိူဝ်မႃးသေ ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပဵၼ်ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇ ၽူႈလူင်ႉလႅၼ်ႇ ၽၢႆႇၽုၵ်ႇသွမ်ႈ လႄႈ ၽူႈသူင်ႁဵတ်းသူၼ်မွၵ်ႇ မိူၼ်ၵၼ်ယဝ်ႉ။
ၼႂ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီး တၢင်းၵိၼ်ၼၼ်ႉ ထၢတ်ႈပႃႇတီႇသီႇယမ်ႇ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉၾႅတ်ႉၼႆႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈလၢႆလၢႆလွင်ႈ။ ၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇ ၶိူင်ႈထႅမ်သႂ်ႇ တၢင်းၵိၼ်သေ ႁဵတ်းၵၢၼ် မိူၼ်ၼင်ႇ ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ် တႃႇႁႂ်ႈ pH ၼႂ်းၶူဝ်းၶွင် တၢင်းၵိၼ်လၢႆလၢႆမဵဝ်း တေၽဵင်ႇပဵင်းၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လွင်ႈၼႆႉ မၼ်းလမ်ႇလွင်ႈတေႃႇ တၢင်းၵိၼ်ဢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶူဝ်းၶွင်ၼႂ်းထူင်၊ ၶူဝ်းၶွင်ၼူမ်း လႄႈ ၼမ်ႉၵိၼ် ၸိူဝ်းၼႆႉ တီႈဢၼ် pH ဢၼ်ၼိမ်သဝ်းၼၼ်ႉ လမ်ႇလွင်ႈတႃႇ ၼမ်ႉၵတ်ႉၶူဝ်းၶွင် လႄႈ ဢသၢၵ်ႈၶူဝ်းၶွင်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈႁဵတ်းပဵၼ် ၽိူမ်ႉထႅမ်ပၼ် ဢႃႇႁႃႇရ ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ တၢင်းၵိၼ် မီးထၢတ်ႈ ပႃႇတီႇသီႇယမ်ႇ လႄႈ ထၢတ်ႈၽွတ်ႉသၽႃးရႅတ်ႉ ဢၼ်လမ်ႇလွင်ႈ တႃႇပၢႆးယူႇလီ ၵူၼ်းႁဝ်းၼၼ်ႉ ၼမ်မႃး။ ၵူၺ်းၵႃႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းမၼ်း ၼႂ်းတၢင်းၵိၼ်ၼၼ်ႉ လႆႈမၵ်းမၼ်ႈဝႆႉ တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ၼင်ႇႁိုဝ် တေၸွမ်းပိူင် လွင်ႈႁူမ်ႇလူမ်ႈ လႄႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉမၼ်း ႁႂ်ႈမၼ်းလွတ်ႈၽေး တႃႇၵိၼ် လႄႈ တေဢမ်ႇတုမ်ႉတိူဝ်ႉ ၵႃႊၶၼ် ဢႃႇႁႃႇရ တၢင်းၵိၼ်ၼၼ်ႉ။
ၼႂ်းၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇယႃႈယႃၼၼ်ႉ ၸႂ်ႉတိုဝ်း ထၢတ်ႈ ပူဝ်ႇတႅတ်ႇသီႇယမ်ႇ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉၾႅတ်ႉ တႃႇႁဵတ်းဢွၵ်ႇ ယႃႈယႃမၢင်ၸိူဝ်း။ ၸႂ်ႉတိုဝ်းလႆႈ မိူၼ်ၼင်ႇ ၶိူင်ႈၵမ်ႉၵႅမ် ၼႂ်းၼမ်ႉယႃႈယႃ တႃႇႁႂ်ႈ pH မၼ်း ၼိမ်သဝ်း ႁႂ်ႈယႃႈယႃ မီးၽွၼ်းလီ လႄႈ ၼိမ်သဝ်းလႆႈ။ လိူဝ်ၼၼ်ႉ မၼ်းၸၢင်ႈပဵၼ် ငဝ်ႈတိုၼ်း ထၢတ်ႈ ပႃႇတီႇသီႇယမ်ႇ လႄႈ ထၢတ်ႈၽွတ်ႉသၽႃးရႅတ်ႉ ၼႂ်းတၢင်းၵိၼ် ၵမ်ႈၽွင်ႈသေ ၸွႆႈထႅမ်ပၼ် လွင်ႈလူဝ်ႇ ဢႁႃႇရႃႇ ၵူၼ်းၵေႃႉလႂ်ၵေႃႉၼၼ်ႉ ဢၼ်မီးလွင်ႈယူပ်ႈယွမ်း ဢမ်ႇၼၼ် ငဝ်းလၢႆးပၢႆးယူႇလီ ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။
ၶေႃႈမၵ်းမၼ်ႈ
| ၸိုဝ်ႈၶူဝ်းၶွင် | ထၢတ်ႈပႃႇတီႇသီႇယမ်ႇ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉသၽဵတ်ႉ | |||||||||
| ပိူင်တၢႆထၢတ်ႈ | KH2PO4 ။ ၊ | |||||||||
| ၼမ်ႉၼၵ်းမေႃႇလီႇၵျူး | 136.09 ၵရမ်ႇ/မွၵ်ႇ | |||||||||
| ပေႃႇဢွၵ်ႇမႃး | ၽွင်ၶႅပ်းသီၶဵဝ် | |||||||||
| တီႈၸိူမ်ႈ | 252.6°C | |||||||||
| တၢင်းလႅၼ်ႈ | 2.338 ၵရမ်ႇ/ၸိၼ်ႇတီႇမီႇတႃႇ3 | |||||||||
| CAS ဢမ်ႇမီး | 7778 - 77 - 0 ၊ | |||||||||
| မၢႆလပ်ႉ HS | 28352400 | |||||||||
| EINECS NO | 231 - 913 - 4 ၊ | |||||||||
| တၢင်ႇလဝ်ႈၼႃႈၵၢၼ် | ၸႂ်ႉပဵၼ်ၽုၼ်ႇထၢတ်ႈ ၼႂ်းၵၢၼ်ယႃႈယႃ ၼႂ်းတၢင်းၵိၼ် လႄႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇထၢတ်ႈ | |||||||||
ၽိုၼ်လိၵ်ႈၵုမ်းထိင်းၶိုၵ်ႉတွၼ်း
| ၸိုဝ်ႈၶူဝ်းၶွင် | ထၢတ်ႈပႃႇတီႇသီႇယမ်ႇ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉသၽဵတ်ႉ | ||||||
| ၶူဝ်းၸႂ်ႉ | ၵႃႈၶၼ်ၸၢမ်းတူၺ်း(%) | ||||||
| ပေႃႇဢွၵ်ႇမႃး | ၽွင်ၶႅပ်းသီၶဵဝ် | ||||||
| ထၢတ်ႈပႃႇတီႇသီႇယမ်ႇ တၢႆႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉသႅတ်ႉ KH2PO4 ≥ | 98.0 ၊ | ||||||
| ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ဢမ်ႇၸိုမ်းလႆႈၼႂ်းၼမ်ႉ ≤ | 0.2 | ||||||
| ဢႃႇသျိၼ်ႇၼိၵ်ႉ (As) ≤ | 0.0003 | ||||||
| ၾလူဝ်ႇရၢႆႉ (F) ≤ | 0.001 | ||||||
| လွင်ႈလူႉသုမ်း မိူဝ်ႈႁႅင်ႈ ≤ | 1.0 | ||||||
| ၸိူၵ်ႈ (Pb) ≤ | 0.0002 | ||||||
| ႁေႈၼၵ်း (Pb) | 0.001 | ||||||
| ၶေႃႈၼမ်း P2O5 ≥ | 51.17 ၊ | ||||||
| ၶေႃႈၼမ်း K2O ≥ | 33.87 ၊ | ||||||
| ၵႃႈၶၼ် PH | 4.2-4.7 ။ | ||||||
ၼႂ်းၶေႃႈၵႅပ်ႈမၼ်း
ထၢတ်ႈ ပူဝ်ႇတႅတ်ႇသီႇယမ်ႇ တီႇႁၢႆႇထရူဝ်ႇၵျိၼ်ႇ ၽွတ်ႉသၽႅတ်ႉ ၸၼ်ႉသုင် - ၸၼ်ႉသုင် ၶွင်ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ဢဝ်သႂ်ႇဝႆႉ ၼႂ်းထူင် ဢၼ်ၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ဢမ်ႇၸၢင်ႊ ႁႅင်ႈ တႃႇတေ ထိင်းသိမ်း လွင်ႈၶေးမီး မၼ်း ၽွင်းမိူဝ်ႈ သိမ်းဝႆႉ၊ ၸုမ်းလႂ်ၸုမ်းၼၼ်ႉ လႆႈၶၢမ်ႇလွင်ႈထတ်းသၢင် ၵုမ်းထိင်းၶိုၵ်ႉတွၼ်း ဢၼ်ၵုမ်ႇထူၼ်ႈ ဢိၵ်ႇပႃး လွင်ႈထတ်းသၢင် လွင်ႈမူတ်းသႂ်၊ ယွၼ်ႉပိူဝ်ႈ မၼ်းမီးၼမ်ႉၵတ်ႉ ဢၼ်ၶိုၵ်ႉၶႅမ်ႉလႄႈ လွင်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်း ဢၼ်ၵႂၢင်ႈၶႂၢင် လႄႈ မၼ်းပဵၼ်မႃး ဢၼ်ၵူၼ်းၸႂ်ႉတိုဝ်း တင်းလုမ်ႈၾႃႉ ယုမ်ႇယမ်လႆႈၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဢမ်ႇဝႃႈ တေပဵၼ်ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၵၢၼ်ၽုၵ်ႇသွမ်ႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇတၢင်းၵိၼ် ဢမ်ႇၼၼ် ၵၢၼ်ႁဵတ်းဢွၵ်ႇယႃႈယႃ ၸိူဝ်းၼႆႉ ယႃႈယႃ Premium - Grade Potassium Dihydrogen Phosphate ႁဝ်းၶႃႈၼႆႉ ပဵၼ်ယႃႈယႃဢၼ်လီသုတ်း တႃႇတေၵမ်ႉထႅမ်ပၼ် လွင်ႈလူဝ်ႇ ဢၼ်တႅတ်ႈၼႅတ်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မၼ်းပၼ် တၢင်းလိူၵ်ႈ ဢၼ်မီးၼမ်ႉၵတ်ႉသုင် ဢၼ်ယုမ်ႇယမ်လႆႈ လႄႈ ဢၼ်ၸႂ်ႉလႆႈ ၵူႊလွင်ႈလွင်ႈ ဢၼ်တေႁဵတ်းႁႂ်ႈ ၵၢၼ်ႁဵတ်းသၢင်ႈ ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ဢွင်ႇမၢၼ် လႄႈ ၼမ်ႉၵတ်ႉ ၶူဝ်းၶွင် ဢၼ်ၸဝ်ႈၵဝ်ႇ ႁဵတ်းဢွၵ်ႇ တီႈသုတ်းၼၼ်ႉ ဢမ်ႇထၢင်ႇဝႃႈ တေပဵၼ်လႆႈ။